Böbrek yapısı böbreğin görevleri

Karın arka duvarında, bel bölgesinin iki yanında her biri ortalama 10 cm boyunda, 150 gram ağırlığında, kuru fasulye tanesi biçiminde iki adet böbrek vardır. Her böbreğin üst tepesinde kana önemli hormonlar salgılayan birer "böbreküstü bezi" bulunur.

Böbreğe bağlanan atar damar, toplar damar, sinirler ve idrar kanalı "bilum" adı verilen karın bölgesinden giriş yaparlar. Böbrek ana dokusu yaklaşık bir milyon "nefron" adı verilen mikroskobik kılcal damarlar yumağından meydana gelmiştir. Böbreklerin görevi şöyle özetlenebilir.

• Kanın asit-baz dengesini sabit tutmak.
• Vücudun su ve elektrolit dengesini sağlamak.
• Zararlı maddeleri idrar yoluyla vücuttan dışarı atmak.

Bir insan böbreksiz ancak 2-3 hafta yaşayabilir. Böbreklerin çalışması, böbreküstü hipofiz, iç salgı bezlerinin salgıladığı hormonlar ve sinir sisteminden gelen sinirlerle idare edilir.

Böbrekler, kandaki zararlı maddeleri vücut için fazla olan su ile birlikte idrar kanalına boşaltırlar. İdrar kanalları 20-25 cm uzunluğunda olup idrar torbasına açılırlar. İdrar torbası dolunca, uyarıcı hormonlar tarafından organizma haberdar edilir. Böylece idrar boşaltma ihtiyacı duyarız.
 
Böbrekler
İnsanda her bir böbreğin ağırlığı 120 160 gr. uzunluğu 10-12 cm. genişliği 6 cm, kalınlığı 4 cm 'dir.
Böbrek dokusunun %80'i sudan, %4'ü yağdan, % 15'i protein ve % 1 'i inorganik tuzlardan oluşur. Böbrekler toplam vücut ağırlığı binde 51'ini meydana getirir.

Böbrekte, görevleri kanı süzmek olan 2 milyar kadar böbrek cisimciği vardır. böbrekte idrarın yoğunlaştığı tubulus adı verilen borucuklann toplam uzunluğu 100 km.dir. Böbreğin içindeki em ilim yüzeyi 20 m2 kadardır.

Her gün böbreklerden 1500 litre kan geçer. Geçen kandan 180 litre sıvı süzülür. Birinci idrar adı verilen ilk süzülen sıvının büyük bölümü tekrar geri emilerek sonuçta 0.5 ila 4 litre arasında idrar vücuttan atılır.
Böbrekte her gün kandan süzülen birinci idrarın içindeki 1 kg. sofra tuzu, 500 gr. sodyum bikarbonat, 170 lt. su, 11 gr. protein, 170 gr. şeker ve bir çok metabolik madde geri emilir. Buna karşılık her gün 27 gr. üre, 1.7 gr. keratinin, 5gr. sodyum ve diğer metabolik ürünler idrarla atılır. Böbrekler görevlerini yerine getirmek için günde 30 lt. oksijen harcarlar.

Böbrekler çalışırken dakikada 100 kalori ısı enerjisi açığa çıkar. Kalple bir dakikada atılan kanın % 20'si böbreklere girer. Böylece 100 gr. böbrek dokusuna dakikada 150 cm3 kan gelir. Kam böbrekler taşıyan atar damarın çapı ise 13 mm. dir. İdar kesesi esnek bir organdır. İdrar kesesinde 1/4 lt. idrar toplandığında kesenin çapı 8 cm. olur. Kesede 1/2 lt.idrar bulunduğunda ise çap sadece 2 cm. artarak 10 cm.ye çıkar. İdrar kesesi 1/2 lt. idrarla dolduğunda meydana gelen basınç, kesenin iç yüzeyinde cm2'de 12 gr. dır.

Böbreklerimiz vücut sıvılarının yapılarını kontrol ederler,istenmeyen Kimyevi maddeleri sidik denilen eriyik ile dışarı atarlar. Bu eriyiğin hazırlanabilmesi için su içmemiz gerekir. İçeceğimiz suyun miktarını ise beynimizin hipotalamus denilen bölümünde bulunan özel bir su içme merkezi tespit eder. Vücudumuzdaki sıvıların miktarı, toplam ağırlığımızın % 1'i kadar azaldığında, hipotalamustaki merkez susuzluk hissi duymamızı sağlar ve biz su içeriz. Susuzluk hissini bizde uyandıran ise; tükürük bezleridir. Bu bezlerin yeterince salgılama yapmaması sonucunda ise, ağzımız kurur ve susadığımızı anlarız.

Su kaybı, vücut ağırlığının % 10'una ulaştığı zaman hücreler üzerlerine düşen görevleri gerektiği gibi yapamazlar ve bu durumun ardından ölüm gelir. Bu olay birkaç günlük susuzluk neticesi bile olabilir. Oysa, vücudumuzdaki yağ ve protein yedeklerimizden faydalanarak açlığa çok daha uzun süre dayanabiliriz. Beyindeki su içme merkezi, böbrekleri de etkileyerek onlara su tutma direktifi gönderir. Bu şekilde hazırlanan sidik çok daha yoğundur ve hacim olarak da azdır.

Böbreklerimizin, vücudumuzun su miktarını kontrol konusunda şaşmaz bir hassasiyeti vardır. Eğer 1 lt.
suyu çabucak içersek, üretilen sidik miktarı da hemen hemen 1 lt. artacaktır. Böbreklerimiz. vücutta ne kadar su bulunduğunu bilir ve sidik miktarını azaltarak veya çoğaltarak su seviyesini gerektiği ölçüde tutmayı başarır.

Böbreğin Yeri

Böbreklerimiz, omurganın her iki yanında, karın boşluğu içerisinde ve bel bölgesinin biraz üzerinde yer alan ve her biri 12x6x3 cm ebadında ve fasulye şeklinde olan organlarımızdır. Ağırlık ve yapı olarak çok küçük görünen bu organların vücudumuz için önemi çok büyüktür. Normalde her insanda iki tane böbrek bulunur. Fakat sağlıklı tek bir böbrek de normal yaşam sürdürmeye yeterlidir.

Böbreklerin Görevleri

Böbreklerimiz, kanımızı nefron adı verilen milyonlarca mikroskobik filtre aracılığıyla temizleyerek idrar oluşturur. İdrar daha sonra böbreklerimizden mesaneye (idrar torbasına) gelerek atılır. Böbreklerimizin en önemli görevi; yiyeceklerdeki ve normal kas aktivesi sonucu proteinlerin yıkılmasıyla oluşan vücudumuzdaki zararlı ve atık maddeleri (üre, kreatinin, ürik asit gibi) süzerek, vücuttan idrar yolu ile atmaktır. Kanı temizlemek üzere böbrek arterlerinden alıp genel dolaşıma böbrek venleri aracılığıyla iletirler. Vücut sıvılarının yapısının ve hacminin denge-sini, atık ürünleri idrar şeklinde atarak besin ve elektrolitleri kana geri vererek sağlarlar. Vücudumuza gerekli olan bazı minerallerin, (tuz, potasyum, fosfor, magnezyum vb.) suyun, glikozun ve proteinlerin dengede tutulmasını sağlarlar. Sağlıklı böbrekler vücudumuza hormon denen önemli kimyasal maddeler salarlar: Salgıladıkları renin hormonu yardımıyla tansiyonu-muzu dengelerler. Salgıladıkları eritropoetin hormonu ile kemik iliğini uyararak kan yapımına yardımcı olurlar. Vücudumuza alınan D vitaminin (kalsitriol) kullanılmasını sağlayarak kandaki kalsiyum-fosfor seviyesini dengeler ve sağlıklı bir kemik yapısının olmasına katkıda bulunurlar.